Τι γίνεται με τη λίπανση;

Ένα από τα συνηθέστερα ερωτήματα των παραγωγών που ενδιαφέρονται για την υιοθέτηση συστήματος ακατεργασίας του εδάφους και απευθείας σποράς των καλλιεργειών με μηχανές no-till είναι τι γίνεται με τη βασική λίπανση. Πως εφαρμόζεται και πως επιτυγχάνεται η ενσωμάτωση εφόσον δεν γίνεται κατεργασία του εδάφους;

Στα συστήματα ακατεργασίας, υπάρχουν δύο προσεγγίσεις στο ζήτημα της βασικής λίπανσης. Η μια περιλαμβάνει μηχανές σποράς no-till που φέρουν και σύστημα λίπανσης. Το λίπασμα μπορεί να οδηγείται στο αυλάκι μαζί με το σπόρο, μπορεί όμως να υπάρχει και ξεχωριστός μηχανισμός με δίσκο που σκίζει το έδαφος λίγα εκατοστά δίπλα από το αυλάκι του σπόρου, για να τοποθετήσει το λίπασμα, συνήθως στο πλάι και λίγο βαθύτερα. Η δεύτερη περίπτωση είναι η πλέον ασφαλής διότι το λίπασμα τοποθετείται ξεχωριστά από το σπόρο και δεν υπάρχει κίνδυνος υψηλής αλατότητας και τοξικότητας από τη διαλυτοποίηση του αζώτου. Η λύση αυτή χρησιμοποιείται κυρίως στις σπαρτικές σκαλιστικών καλλιεργειών, είναι δύσκολα όμως εφαρμόσιμη στις σπαρτικές σιτηρών που σπέρνουν σε πυκνές γραμμές.

Στις σπαρτικές σιτηρών, το λίπασμα κατευθύνεται συνήθως στην ίδια αυλακιά με το σπόρο, μπορεί να πέφτει μαζί, μπορεί όμως και να απελευθερώνεται από ξεχωριστό σημείο, λίγο πιο πίσω ή λίγο πιο μπροστά από το σπόρο. Στην δεύτερη περίπτωση, επιτυγχάνεται ένας κατακόρυφος διαχωρισμός και το λίπασμα τοποθετείται στο ίδιο μεν αυλάκι, αλλά λίγο βαθύτερα ή λίγο ρηχότερα από το σπόρο, περιορίζοντας και πάλι το κίνδυνο τοξικότητας. Στις πιο φθηνές και απλές μηχανές no-till το λίπασμα αναμιγνύεται με το σπόρο και καταλήγουν μαζί στο έδαφος. Για τις μηχανές αυτές είναι προτιμότερο το φαρδύ αυλάκι σποράς, τύπου U ώστε το λίπασμα και ο σπόρος να κατανέμονται πιο αραιά σε μεγαλύτερη επιφάνεια. Όταν η υγρασία στο έδαφος είναι χαμηλή, το λίπασμα μπορεί να διαλυθεί μεν, αλλά η περιορισμένη διάχυση έχει ως αποτέλεσμα το εδαφικό διάλυμα κοντά στο σπόρο να εμφανίζει πολύ υψηλή συγκέντρωση αμμωνιακών ιόντων. Σε αυτή τη περίπτωση, αν δεν βρέξει, θα χρειαστούμε οπωσδήποτε πότισμα. Μια καλή λύση για την αποφυγή προβλημάτων τοξικότητας είναι η χρήση λιπασμάτων βραδείας αποδέσμευσης που περιορίζουν την ταχεία διαλυτοποίηση και υψηλή συγκέντρωση των αμμωνιακών και νιτρικών ιόντων.

Ορισμένες μηχανές no-till που διαθέτουν και σύστημα λίπανσης, επιτυγχάνουν οριζόντιο αντί για κατακόρυφο διαχωρισμό σπόρου και λιπάσματος. Οι μηχανές αυτές δημιουργούν ένα είδος οριζόντιας σχισμής στο έδαφος όπου από τη μια τοποθετούν το λίπασμα και από την άλλη το σπόρο. Πρόκειται για αυλάκια τύπου ανεστραμμένου Τ που δημιουργούνται από δίσκους ή καρίνες που φέρουν πλαϊνά πτερύγια. Το σύστημα είναι διεθνώς γνωστό ως “Cross slot” ή “T Slot”

Η δεύτερη προσέγγιση στα συστήματα ακατεργασίας αφορά την εκτέλεση της βασικής λίπανσης με διαφορετικό εξοπλισμό, ανεξάρτητα από τη σπορά. Αν χρησιμοποιηθεί φυγοκεντρικός λιπασματοδιανομέας θα πρέπει να ακολουθήσει βροχή ή πότισμα για την ενσωμάτωση του αζώτου. Θα πρέπει επίσης να αποφεύγεται η χρήση  ουρίας και αμμωνιακών λιπασμάτων που εξαερώνονται πολύ γρήγορα. Τα λιπάσματα βραδείας αποδέσμευσης αποτελούν και εδώ μια καλή επιλογή.  Ορισμένοι παραγωγοί χρησιμοποιούν την ίδια μηχανή σιτηρών no-till δύο φορές. Μια για να ρίξουν λίπασμα και μια για να σπείρουν. Η πρακτική αυτή όμως ανεβάζει το κόστος παραγωγής και απαιτεί επιπλέον χρόνο. Μπορεί επίσης να επαυξάνει την συμπίεση του εδάφους. Είναι μια πρακτική λύση σε ξηρικά χωράφια, όταν δεν αναμένονται βροχές. Σε χώρες όπου είναι διαθέσιμα στην αγορά λιπάσματα σε υγρή μορφή, μπορεί να γίνεται έκχυση μέσα στο έδαφος. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται ειδικοί λιπασματοδιανομείς με δίσκους ή με περιστρεφόμενους ακτινικούς εκχυτήρες που σκίζουν ή τρυπάνε το έδαφος για να τοποθετήσουν το λίπασμα.

Ένα σημείο που χρήζει ιδιαίτερη προσοχή, όταν εφαρμόζονται συστήματα ακατεργασίας του εδάφους, ιδίως κατά τα πρώτα έτη, είναι ο ανταγωνισμός σε άζωτο από τους μικρο-οργανισμούς του εδάφους. Η παύση της μηχανικής αναμόχλευσης του εδάφους, σε συνδυασμό με την ενσωμάτωση φυτικών υπολειμμάτων, ευνοεί την ανάπτυξη ποικίλων μικροοργανισμών. Οι οργανισμοί αυτοί αξιοποιούν διαθέσιμα θρεπτικά στοιχεία — κυρίως άζωτο — και κατά το αρχικό αυτό στάδιο δρουν ανταγωνιστικά ως προς την καλλιέργεια, επηρεάζοντας ενδεχομένως τη θρεπτική της επάρκεια. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει τουλάχιστον κατά τα δύο με τρία πρώτα μεταβατικά έτη, να εφαρμόζονται αυξημένες δόσεις αζώτου με τη βασική λίπανση. Μια αύξηση της τάξης του 20-25% κρίνεται επαρκής. Καθώς όμως η οργανική ουσία και η γονιμότητα του εδάφους θα αρχίσει σταδιακά να βελτιώνεται, οι μικρο-οργανισμοί θα ανακτήσουν μια νέα ισορροπία και θα θρέφονται ανακυκλώνοντας την οργανική ύλη δίχως να χρειάζονται ενίσχυση με χημικής ή άλλης μορφής άζωτο.

Ο φώσφορος και το κάλιο είναι σταθερά και δυσκίνητα στοιχεία και δεν κινδυνεύουν με απώλειες όπως το άζωτο. Είτε γίνεται ενσωμάτωση, είτε διασπείρονται επιφανειακά, γεγονός είναι ότι με την απουσία του οργώματος, αρχίζει και δημιουργείται μια στρωμάτωση για αυτά τα δύο θρεπτικά τα οποία εμφανίζουν αυξημένη συγκέντρωση στην ανώτερη επιφάνεια του εδάφους. Η διακίνησή τους στο έδαφος γίνεται με βιολογικούς τρόπους, είτε με την παρέμβαση κατώτερων (μυκόριζες, ακάρεα) και ανώτερων (αρθρόποδα, γαιοσκώληκες) οργανισμών είτε με την ενσωμάτωσή τους στις ρίζες και σε άλλα υπόγεια τμήματα των φυτών που αποικοδομούνται και επιστρέφουν τα θρεπτικά στοιχεία. Για το λόγο αυτό, η παρουσία των φυτικών υπολειμμάτων στην επιφάνεια του εδάφους, που διατηρούν βιολογικά ενεργά τα ανώτερα στρώματα, έχει ιδιαίτερη σημασία στα συστήματα της Γεωργίας Διατήρησης και της Αναγεννητικής Γεωργίας διότι ευνοούν και την ανάπτυξη δραστήριων ριζιδίων που απορροφούν πλήθος από μακρο και μικροστοιχεία.