,

Διαδοχική συγκαλλιέργεια

Η διαδοχική συγκαλλιέργεια ή αλλιώς συγκαλλιέργεια υστέρησης (relay intercropping, interseeding) είναι μια πρακτική κατά την οποία μια νέα καλλιέργεια σπέρνεται πριν ακόμη ολοκληρωθεί ο βιολογικός κύκλος της παλαιότερης. Η νεότερη καλλιέργεια σπέρνεται εντός της παλαιότερης, όταν αυτή βρίσκεται συνήθως στα στάδια της ανθοφορίας – καρποφορίας. Με αυτό τον τρόπο κερδίζουμε βιολογικό χρόνο και για τις δύο καλλιέργειες καθώς υπάρχει χρονική επικάλυψη, χωρίς όμως να υφίσταται ιδιαίτερος ανταγωνισμός μεταξύ των διαφορετικών ειδών (η προηγούμενη καλλιέργεια έχει σχεδόν ολοκληρώσει τον βιολογικό της κύκλο ενώ η επόμενη, βρίσκεται σε στάδιο με περιορισμένες απαιτήσεις). Επιπλέον, εξασφαλίζεται μια πρώιμη σπορά για τη νέα καλλιέργεια. Το γεγονός αυτό επιτρέπει τη καλλιέργεια μιας εαρινής επίσπορης καλλιέργειας με περιορισμένες απαιτήσεις σε νερό σε ξηρικά χωράφια μιας και η πρώιμη σπορά επιτρέπει την αξιοποίηση της περισσής εδαφικής υγρασίας ή και όψιμες βροχές μέσα στην άνοιξη. Η τεχνική χρησιμοποιείται επίσης για την σπορά μιας χειμερινής καλλιέργειας κάλυψης, πριν από τη συγκομιδή της εαρινής κύριας καλλιέργειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα διαδοχικής συγκαλλιέργειας είναι η σπορά σόγιας, δύο με τρεις εβδομάδες πριν από τη συγκομιδή σιταριού ή κριθαριού. Σε αυτή την περίπτωση, οι σειρές του σιταριού θα πρέπει να έχουν αποστάσεις τουλάχιστον 45 εκατοστά.

Η σπορά στα συστήματα διαδοχικής συγκαλλιέργειας πρέπει να γίνεται με ακρίβεια έπειτα από προσεκτικό σχεδιασμό. Οι βοηθοί πλοήγησης (κοινώς GPS) στους γεωργικούς ελκυστήρες βοηθούν σημαντικά σε αυτό το σκοπό. Η πρώτη καλλιέργεια μπορεί να σπαρθεί έπειτα από μειωμένη κατεργασία του εδάφους η με κατεργασία σε λωρίδες ή με ακατεργασία. Το πλάτος των γραμμών σχεδιάζεται ώστε να μπορεί να σπαρθεί αργότερα και η δεύτερη καλλιέργεια. Ανάλογα με το συνδυασμό των καλλιεργειών, μπορεί να πρέπει να μεταβληθεί το παραδοσιακό πλάτος των γραμμών αλλά μπορεί και να παραμείνει και το ίδιο. Κύριο μέλημα είναι η διευκόλυνση της μετακίνησης των μηχανημάτων στη σπορά και στη συγκομιδή. Οι καλλιέργειες σπέρνονται σε στρατηγικές διατάξεις σειρών ώστε να επιτρέπουν τη διέλευση των μηχανημάτων χωρίς να καταστρέφεται η νεότερη καλλιέργεια.  Συχνά χρησιμοποιούνται πλατύτερες αποστάσεις ή κενές σειρές για την πρώτη καλλιέργεια, ώστε να δημιουργούνται ελεύθεροι τροχοδιάδρομοι στους οποίους  θα κινούνται τα μηχανήματα σποράς και συγκομιδής. Στενότεροι τροχοί και συστήματα Ελεγχόμενης Κυκλοφορίας των Μηχανημάτων (Controlled Traffic Farming) είναι επίσης μια καλή λύση.

Η δεύτερη καλλιέργεια σπέρνεται συνήθως με μηχανές απευθείας σποράς (no-tillage) η με σύστημα κατεργασίας σε λωρίδες (strip-tillage). Το εύρος των τροχών του γεωργικού ελκυστήρα και οι τροχοί της σπαρτικής προσαρμόζονται ώστε να πατάνε ανάμεσα από τις γραμμές της πρώτης καλλιέργειας.

Ιδιαίτερη προσοχή και σχεδιασμό χρειάζεται επίσης και για τη συγκομιδή, ιδίως της πρώτης καλλιέργειας. Η μηχανή συγκομιδής θα πρέπει να μπορεί να μετακινηθεί στο χωράφι δίχως να βλάπτει την δεύτερη καλλιέργεια. Ο χρονισμός των καλλιεργειών εδώ είναι μια σημαντική παράμετρος. Συνήθως επιλέγονται καλλιέργειες με διαφορετικά στάδια ανάπτυξης, ώστε να μην επικαλύπτονται. Η νεότερη καλλιέργεια πρέπει να βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και να είναι αρκετά κοντή, ώστε να μην επηρεάζεται από τη μηχανή συγκομιδής της παλαιότερης. Με κατάλληλο προγραμματισμό, η παλαιότερη καλλιέργεια συγκομίζεται πριν η νεότερη γίνει ευαίσθητη ή πολύ υψηλή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται ειδικές προσαρμογές στα συστήματα συλλογής (πχ σύστημα θερισμού) για να αποφεύγονται οι βλάβες στη νεότερη καλλιέργεια. Μια άλλη πρακτική είναι η σπορά σε αναβαθμίδες. Η πρώτη καλλιέργεια σπέρνεται πάνω σε σαμάρια και η δεύτερη μέσα στα αυλάκια. Η διαφορά ύψους μπορεί να επιτρέψει τη συγκομιδή της πρώτης χωρίς να βλάπτεται η δεύτερη.

Η διαδοχική συγκαλλιέργεια τέλος είναι μια συνήθη πρακτική για τις κηπευτικές καλλιέργειες. Σε αυτή τη περίπτωση η συγκομιδή γίνεται συνήθως  χειρωνακτικά γεγονός που αποτρέπει τις μηχανικές καταστροφές.

Η πρακτική της διαδοχικής συγκαλλιέργειας εξασφαλίζει αποτελεσματική προστασία του εδάφους διότι όταν συγκομίζεται η προηγούμενη καλλιέργεια, η επόμενη έχει ήδη αναπτυχθεί αρκετά παίρνοντας τη σκυτάλη στη κάλυψη του εδάφους. Η επακόλουθη καλλιέργεια αξιοποιεί επίσης τυχόν θρεπτικά στοιχεία (κυρίως άζωτο) που δεν κατάφερε ενδεχομένως να αξιοποιήσει η προηγούμενη, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό την ρύπανση στο περιβάλλον.